Rijst-DNA vertelt ongeschreven geschiedenis van Suriname

Al eeuwenlang verbouwen de Marrons, afstammelingen van Afrikanen die de slavernij ontvluchtten, rijst in de binnenlanden van Suriname en Frans-Guyana. Nieuw genetisch onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) en Naturalis heeft de herkomst van deze rijst ontrafeld. De vele variëteiten weerspiegelen 350 jaar koloniaal verleden.

Tussen 2017 en 2023 interviewden Etnobotanie-hoogleraar Tinde van Andel en promovendus Nicholaas Pinas bijna honderd vrouwen in de binnenlanden van Suriname en Frans-Guyana. Welke typen rijst planten zij en waar komt die rijst volgens hen vandaan? In veel verhalen klonk door dat hun voorouders de rijst hadden meegenomen uit West-Afrika. Bij het verzamelen van de verhalen hielp het dat Pinas zelf afkomstig is uit een Marrongemeenschap: “Ik heb er familie en ik spreek de talen. Heb je één vrouw gesproken, dan bereik je via haar weer een andere vrouw in een andere gemeenschap. Het is essentieel dat je als onderzoeker een vertrouwensband opbouwt.”

Rijst is een stapelvoedsel van de Marrons. In Suriname en Frans-Guyana eten zij al eeuwenlang rijst van eigen akkers, die overal in het bos rond nederzettingen te vinden zijn. Van oudsher zijn het de vrouwen die telen, wat verklaart waarom veel variëteiten een vrouwennaam dragen. Vaak zijn het namen van vrouwen die in opstand waren gekomen tegen plantagehouders, of die heldhaftig aan slavernij wisten te ontsnappen en op hun vlucht rijstzaden meesmokkelden. Zoals alisi Seei, ‘de rijst van Seei’, een uit Ghana afkomstige vrouw.